کد مطلب : 57759 / تاریخ ثبت : 1396/09/13 12:21

پروژه‌ی "تونل توحید" و پیامدهای آن در شهر تهران

پیامدهای حفر یک تونل: تشکیک های «توحید»

اقدام توسعه ای در شهر ابداً موجودیتی بی طرف نیست؛ لذا دست یافتن به توسعه ی پایدار شهری در سایه ی عدالت اجتماعی، حتماً باید حاوی تحلیل ساختار اولویت های گروه های اجتماعی مختلف باشد...

در نتیجهی توسعه و رشد شهرنشینی، افزایش جمعیت و بار ترافیکی شهرها، اهمیت حفظ سلامت (جسمی-روانی) شهروندان و نیز اهمیت حفظ انرژیهای سوختی ضروري تلقي ميگردد. از سوی دیگر، برنامهریزی در جهت توسعه، فرآیندی چندبعدی است که همهی بخشهای فرهنگی، اجتماعی، اقتصادی و... را با خود همراه میکند. ایجاد و توسعهی راههای عبور و مرور در سطح شهر، با هدف کنترل و مدیریت هرچه مناسبتر محیط‌ زیست انسانی، مطمئناَ همراه با تغییرات و پیامدهای بسیاری در بخشهای مختلف اجتماعی-اقتصادی و... است.
احداث پروژه­ هاي خطوط ارتباطی و حمل و نقل در یک منطقه یا محدوده، به عنوان اقدامی در راستای توسعهی پایدار شهری، و مبتنیبر مبانی نظری پایداری شهری، باتوجه به وسعت و نوع خطوط ارتباطی ایجاد شده، میتواند اثرات مثبتی برای شهروندان و نیز مسئولان حوزهی شهری داشته باشد. اما در صورتیکه این اقدامات، در شرایط محیطی و امکاناتی مناسبی انجام نگیرد و متناسب با وضعیت فرهنگی-اجتماعی و اقتصادی منطقهی محل احداث، برای آن برنامهریزی نشده باشد، همراه با اثرات منفی هم برای محیط‌ زیست منطقه، شهروندان و نیز مجموع جمعیت ثابت و موقت است.
این اثرات منفی، طیف وسیعی از اثرات مربوط به آلودگی هوا، آلودگی محیط زیستی (بهداشتی)، آلودگی ترافیکی و صدا، تا کاهش مشارکتهای مردمی درنتیجهی ناهماهنگی برنامهها با نیازها و انتظارات غالب ساکنین، اعتراضات مردمی درنتیجهی افزایش خطرات زیستمحیطی و بهداشتی در شهر در بر میگیرد.  
در این بین، اقدام توسعهای در شهر ابداً موجودیتی بیطرف نیست. لذا دستیافتن به توسعهی پایدار شهری در سایهی عدالت اجتماعی، حتماً باید حاوی تحلیل ساختار اولویتهای گروههای اجتماعی مختلف باشد (فاضلی، 1389: 48). در این مقال تلاش شده است پیامدهای اجتماعی پروژهی "تونل توحید" در شهر تهران مورد ارزیابی قرار گیرد. احداث تونل توحید به عنوان یک اقدام توسعهای شهری موجب شده گروههای اجتماعی و محلات زیادی (برخی از محلات مناطق 2، 6، 10 و 11) از شهر تهران تحتتأثیرات منفی قرار گیرند. اما بعد از بهرهبرداری، ساکنان مناطق شمالی و جنوبی شهر تهران بیشترین منفعت را از ساخت تونل بردهاند.
 
برخي پيامدهاي پروژه تونل توحید
پیش از مطرح کردن اثرات و پیامدهای پروژه به توصیفی اجمالی از وضعیت جامعهی متأثر از اقدام توسعه (تونل توحید) میپردازیم. گروههای متضرر دورهی ساخت تونل منتظر بودهاند با بهرهبرداری از تونل از اثرات مثبت پروژه بهرهمند شوند. اما با گذشت 10ماه از بهره‌‌برداری تونل، ساکنان محلات همجوار بهدلیل عدمدسترسی به تونل از این پروژه بهرهای نمیبرند. در این مرحله انتظار شهروندان این است که شهرداری تهران نسبت به جبران خسارات دورهی ساخت اقدام کند. مهمترین اثرات منفی پروژهی تونل توحید در مرحلهی بهرهبرداری به شرح زیر معرفي شده است.
1- افزایش ترافیک محلات و اتوبانهای ورودی تونل
2- افزایش آلودگی هوا و صداي داخل تونل
3- افزایش مصرف سوخت وسایل نقلیه
5- دستیابی مشکل به محل کار و منزل
6- افزایش مدت زمان سفر
 
اثرات ترافیکی:
هدف اصلی احداث تونل، کاهش معضل ترافیک در گره ترافیکی میدان توحید و دستیابی آسان مناطق شمال به جنوب شهر تهران عنوان شده است. برای مطالعهی اثرات واقعی پروژهی تونل از نتایج مطالعهی «گزارش اثرسنجی ترافیکی پروژه تونل توحید» و نتایج حاصل پیمایش از مناطق همجوار، پیمایش سفر رانندگان و مسافران استفادهکننده از مسیر تونل و سطح روی خیابان (اتوبان نواب-چمران) استفاده گردیده است. 
متوسط سرعت حرکت در محدودهی موردنظر 70./. افزایش مییابد. متوسط سرعت حرکت در روی تونل حدود 21./. افزایش مییابد. متوسط زمان تأخیر در تقاطعهای محدودهی موردمطالعه در سطح روی تونل 26./. کاهش مییابد. درصد شبکهی کند و بحرانی در محدودهی موردمطالعه 58./.کاهش مییابد. درصد شبکهی کند و بحرانی در سطح روی تونل 2./. کاهش مییابد. حجم انتقالیافته از سطح روی تونل به داخل آن 16./. برآورد میشود. تردد در محورهای موازی چمران، توحید، نواب (یادگار امام، جناح، آیتالله سعیدی و خیابان کارگر) تسهیل میشود. به طوریکه متوسط حجم همسنگسواری در این محورها حدود 11./.کاهش مییابد.
بیشترین کاهش حجم در بزرگراه یادگار امام معادل 16./. است. میزان حجم همسنگسواری عبوری از داخل تونل برابر 5634 وسیلهنقلیه است. سرعت حرکت وسایل نقلیه در داخل تونل در جهت شمال به جنوب 4/58 در جهت جنوب به شمال 4/64 کیلومتر بر ساعت برآورد میگردد. (افندیزاده، عراقی و رموک،1386: 3)
کاهش تأخیر در تقاطعها باعث میشود که در محدودهی موردمطالعهی سرعت از 7/23کیلومتر در ساعت به 1/41کیلومتر در ساعت افزایش پیدا کند. افزایش سرعت به میزان 17کیلومتر در ساعت در محدودهای که جزو شلوغترین و پرترددترین محدودههای شهر تهران است، افزایش قابل ملاحظهای است. بنابراین میتوان نتیجه گرفت که بعد از احداث تونل در تقاطع و معابر سطح روی تونل، کاهش حجم ترافیک چندان چشمگیر و قابلملاحظه نخواهد بود. بطوریکه نتایج نشان میدهد که فقط 16درصد از حجم ترافیک سطح روی تونل به داخل بعد از احداث زیرگذر منتقل میشود، و وضعیت شبکهی معابر روی سطح تونل در حالت کند و بحرانی نیز فقط به میزان 2درصد بهبود مییابد.
بیشترین کاهش حجم در این بزرگراه حدفاصل خیابان امامخمینی با دامپزشکی معادل 6/29درصد میباشد. مهمترین نکتهای که در اجرای این پروژه به آن میتوان اشاره نمود، نقش این محور در تکمیل کمربندی داخلی شهر تهران است. همچنین نتایج اجرای زیرگذر و تغییرات شاخصهای ترافیکی نشان میدهد که با اجرای زیرگذر در شرایط موجود، بهبود چندانی در وضعیت ترافیک تقاطعهای سطح روی تونل بوجود نمیآید. (افندی زاده، عراقی و رموک، 1386؛31)
 
اثرات اجتماعی
اثرات اجتماعی پروژه‌ تونل توحید از دیدگاه مسئولین پروژه مثبت ارزیابی شده اما نظرات شهروندان تحتتأثیر متفاوت و درتقابل آن است. مسئولین شهرداری به عنوان متوليان پروژه معتقدند اجراي تونل در كاهش آلودگيهاي زيستمحيطي، حذف تقاطعهاي توحيد تا جمهوري و كاهش ترافيك مسیر جنوب-شمال، كاهش زمان سفرهاي درونشهري و كاهش استهلاك وسايل نقليه میگردد (قاليباف، روزنامه اطلاعات؛ 3/2/1388).  
بهرهبرداری از تونل توحید باعث صرفهجویی سالانه 20میلیون ساعت در وقت شهروندان میشود. این کاهش زمان ساعت موجب «دسترسی آسان شهروندان به مراکز کار و فعالیت»، «بهبود روابط اجتماعی با اقوام و همسایهها در محلات همجوار» و درنهایت افزایش آرامش روحی و روانی شهروندان خواهد گردید.
تونل در حین ساخت دو بار ریزش کرد. این ریزش موجب بروز احساس ناامنی شهروندان شده است. اما نايب رييس انجمن بينالمللي تونل، معتقد است: از نظر فني، سازهی تونل بسيار ايمن است. (پروفسور واگنر، به نقل از: پايگاه اطلاعرساني تونل توحيد، 12/8/1388).
براساس نتایج پیمایش شهروندان مناطق همجوار، 2/11درصد از شهروندان بر این باورند که احداث تونل در حدزیادی موجب «بهبود وضعیت اجتماعی کل مناطق همجوار تونل» شده است. 4/37درصد از شهروندان این اثر را در حد متوسط و 8/46درصد در حد کم عنوان کردهاند.
اعضای شورایاری منطقه 11 معتقدند: «با ساخت تونل مسیر دسترسی شهروندان محلات همجوار تونل به محلات همسایه کوتاه شده و ارتباطات اجتماعی با سهولت بیشتری انجام میگیرد.» آقای جلیلی در محله جمهوری در رابطه با اثرات تونل در زمینهی «دسترسی به محلات دیگر» میگوید: ساخت دسترسی مردم محله جمهوری به خیابانهای مجاور بهتر شده است. تونل محدودیتی از لحاظ دسترسی برای محلهی جمهوری ایجاد نکرده است. اکثر خیابانها به شکل گذشته یکطرفه است (مصاحبه با اعضای شورایاری محلات اسکندری، جمهوری، مهر 1389).
مردم محله بریانک برای دسترسی به تونل ازطریق اتوبان نواب مشکلات زیادی دارند. تونل توحید نهتنها این مشکل را رفع نکرد بلکه بر مشکلات آن افزوده است. برای عبور مردم از شرق تونل و رفتن به شمال تهران مشکل دارند. رانندگان برای استفاده از تونل میباید از پل امامزاده معصوم به میدان حقشناس حرکت کنند که این کار مشکل است. در محلهی توحید، رانندگان برای رفتن به مناطق جنوب شهر از زیر پل گیشا دور میزنند و وارد تونل میشوند (مصاحبه با اعضای شورایاری، مهر 1389).
محلات همجوار تونل در منطقه2 با بهرهبرداری از تونل، دسترسی آنها به مراکز اداری، تجاری شهر، محل کار، منزل... بهبود یافته است (مصاحبه با اعضای شورایاری محلات توحید، کوی نصر، شهریور  1389).
 
اثرات اقتصادی
کاهش مصرف سوخت به عنوان شاخص اقتصادی و به عنوان یکی از اهدف ساخت تونل نیز مطرح بوده است. براساس اسناد موجود «در ساعات اوج ميزان مصرف سوخت از 3259 ليتر به 2400 لیتر كاهش مييابد» (مركز پايش و مدلسازي آلودگي هواي تهران، خبرگزاري فارس 19/7/ 1388).
بهرهبرداری از تونل توحید موجب صرفهجویی یک میلیون لیتر بنزین در طول روز میشود (محمد هادی ایازی، 14/9/1388). با بهرهبرداري از تونل ميزان مصرف سوخت در محدودههای همجوار تونل (مناطق 2، 6،10 و 11) 26درصد كاهش مییابد.
استفاده از تونل موجب کمشدن 25میلیون لیتر سوخت خواهد شد. در یک ساعت اوج، 859 لیتر میزان مصرف سوخت را کاهش داده است (شرکت کنترل کیفیت هوای تهران به نقل از: همشهری آنلاین؛ 14/9/1388). براساس یافتههای پیمایش ساکنان و کسبهی همجوار، 2/9درصد از شهروندان بیان کردهاند که احداث تونل در مرحلهی بهرهبرداری موجب «بهبود و رونق وضعیت اقتصادی» شده و این تغییر وضعیت را در حد زیاد دانستهاند.
2/32درصد از شهروندان این اثرات را در حد متوسط و 8/51درصد نیز این اثرات را در حدکم معرفی کردهاند. شورایاری محلات همجوار تونل در رابطه با اثرات اقتصادی پروژه تونل توحید معتقدند: «ساخت تونل از لحاظ اقتصادی برای شهرداری و شهروندان هزینه زیادی داشته است. هزینه 300 الی 500میلیارد تومان برای ساخت تونل نسبت به اثرات ترافیکی آن در شهر تهران بسیار سنگین بوده است. خسارات و زیانهای اقتصادی دورهی ساخت کسبه و ساکنان و انتظارات شهروندان برای جبران خسارت هنوز برآورده نشده است».
به گفتهی شورایاری محلات «در محدودهی ساختمانهای اداری و تجاری (تقاطع جوانمرد) تقریباً 30واحد آن خالی است و سرمایهگذاری صورت نمیگیرد. یکی از دلایل مهم این مسئله وجود ترافیک و آلودگی صوتی اتوبان نواب است که این وضعیت با بهرهبردرای از تونل بدتر شده است. در محلات سلسبیل، احداث تونل در دورهی ساخت موجب رکود فعالیتهای اقتصادی شده بود اما بهرهبرداری از تونل تأثیری در بهبود رونق اقتصادی و کسب و کار آنان نداشته است (مصاحبه با شورایاری محلات، تیر 1389).
 
اثرات زیست محیطی
اثرات زيستمحيطي پروژه تونل را میتوان در شاخصهای آلودگيهاي هوا و صدا برای کل شهروندان تهران و در سطح محلات و مناطق همجوار مطرح کرد. يكي از مهمترين اثرات تونل «کاهش آلودگي هواي تهران» در مرحلهی بهرهبرداري گزارش شده است.
براساس مطالعات موجود بعد از بهرهبرداري تونل با كاهش 34درصدي آلودگي هوا در محدودههای همجوار تونل روبهرو ميشويم. اين محاسبات براساس مدلسازيهاي ترافيكي و باتوجه به افزايش سرعت تردد خودروها در اين محدوده لحاظ شده است.
بر اين اساس در ساعات اوج ميزان مصرف سوخت از 3259 ليتر به 2400 لیتر و ميزان توليد آلودگي از 1400 كيلوگرم به 752 كيلوگرم كاهش مييابد. همچنین ساخت و بهرهبرداری از تونل توحید کاهش انواع آلایندههای هوا را به میزان بیش از 11میلیون کیلوگرم در پی داشته است (مرکز پايش و مدلسازي آلودگي هواي تهران، به نقل از: خبرگزاري فارس 19/7/ 1388).
احداث تونل در یک ساعت اوج، 338 کیلوگرم انواع آلایندههای هوا و 859 لیتر میزان مصرف سوخت را کاهش داده و به دلیل افزایش سرعت خودروها، کاهش حجم ترافیک و کاهش مصرف سوخت، میزان آلودگی هوا در هر واحد مسافت به 74درصد قبل از افتتاح تونل توحید کاهش پیدا کرده است (شرکت کنترل کیفیت هوای تهران؛ 14/9/1388).
نتایج پیمایش نشان میدهد 5/21درصد از شهروندان معتقدند که احداث تونل در حدزیاد و خیلیزیاد موجب بهبود اثرات زیستمحیطی شده است. 3/56 درصد از مردم گزینهی متوسط را انتخاب کردهاند و 8/28درصد نیز اینگونه اثرات را کم و خیلیکم دانستهاند.
مصاحبه با اعضای شورایاری محلات نشان داد: شهروندان نسبت به از بینرفتن فضای سبز اتوبان چمران اعتراض داشتهاند. آنها میگویند جتفنهای تهویهی هوای تونل کافی نیست. داخل تونل سراسر دود و هوای داغ است که رانندگان و مسافران به هنگام استفاده از تونل دچار مشکلات تنفسی شدهاند. همچنین نور داخل تونل ضعیف است (مصاحبه با شورایاری محلات؛ مهرماه 1389).
 
اثرات روحي رواني پروژه
37.2 درصد ساکنان و کسبه همجوار بر این باورند که احداث تونل در مرحلهی بهرهبرداری موجب بهمخوردن امنیت روانی و افزایش اضطراب شهروندان در حدزیاد و خیلیزیاد شده است. 24.6درصد این اثرات منفی را در حدمتوسط و 30درصد نیز معتقدند که احداث تونل موجب افزایش امنیت و کاهش اضطراب شهروندان شده است.
 8.3درصد از پاسخگویان در این رابطه اظهار بیاطلاعی کردهاند. شورایاری محله اسکندری معتقدند: «در این محله ساکنان و کسبه در مرحله بهرهبرداری در اثر سرو صدا و آلودگی هوا ناشی از ترافیک ناراحتیهای روحی و روانی (سر درد و...) زیادی دارند». (مصاحبه با شورایاری محلات؛ مهرماه 1389)
نتایج این تحقیق نشان میدهد بیشترین نارضایتی شهروندان از شهرداری، مربوط به سیستم تهویهی هوای تونل و خسارات دورهی ساخت و عدم جبران آن بوده است. ساکنان و کسبهی مناطق همجوار از شهرداری در زمینهی احداث پروژه تونل توحید، نارضایتی زیادی داشتهاند. 55.4درصد شهروندان میزان رضایت خود را از شهرداری بهدلیل ساخت تونل، کم ابراز کردهاند. 33.8درصد در حد متوسط و درصد بسیار معدودی (8.5درصد) رضایتشان در حدزیاد بوده است.
میزان رضایت از سیستم تهویهی هوای تونل: 59.1درصد شهروندان میزان رضایت خود را در حد کم، 18.2درصد متوسط و فقط 15.1درصد رضایت زیادی داشتهاند. به طورکلی مهمترین مشکلات تونل بعد از ساخت، سیستمهای تهویه نامناسب به دلیل جتفنهای کم و امکانات نجات اضطراری است.
در نتيجهگيري ميزان رضايت رانندگان و مسافران از تونل توحيد ميتوان به موارد زير اشاره كرد: در شاخصهاي «سيستم تهويه هوا، تماس اضطراري، كنترل صداي داخل تونل»، «ترافيك داخل تونل» مسافران نسبت به رانندگان رضايت بيشتري داشتهاند. در شاخص «امنيت تونل از نظر خطر ريزش»، رانندگان در مقايسه با مسافران راضيتر بودهاند. يافتههای پيمايش سفر نشان داد: دومين دليل عدم استفاده از تونل براي تردد، وجود آلودگي هواي داخل تونل ذكر شده است.
 
راهکارهای اصلاحی و جبرانی
در بخش مدیریت پیامدهای پروژهی تونل توحید، راهکارهایی برای کاهش پیامدهای منفی پروژه و تقویت آثار مثبت ارائه میشود. نکتهی قابلتوجه در رابطه با راهکارهای مطرحشده این است که شهرداری تهران برای جبران خسارات دورهی ساخت گروههای زیاندیده با داشتن فرصتها و ظرفیتهای نهادی و زیرساختی خود میتواند اقدام نماید؛ با اجرای اینگونه برنامهها میتواند شاخص پایداری اجتماعی و توسعهی پایدار زندگی شهروندان را فراهم نماید. این پیشنهادات در راستای طراحی نظام مدیریتی پیامدها، برای رفع نقایص و ناکارآمدی پروژه مطرح میگردد.
 
1. راهکارهای اصلاحی ترافیکی
برای تقویت اثرات مثبت ترافیکی پروژه تونل توحید بر محلات و مناطق همجوار، برنامههای اصلاحی زیر پیشنهاد میگردد:
الف) احداث پارکینگهای طبقاتی در محدودههای پرترافیک (برجهای اداری، تجاری و مسکونی نواب، میدان توحید، جمهوری).
ب) برداشتن خط اتوبوسرانیBRT جمهوری-پایانهی افشار و انتقال اتوبوسهای این خط به سایر خطوط.
ج) طراحی و برنامهریزی ترافیکی احداث دوربرگردان برای دستیابی محلات همجوار به تونل توحید.
د) تغییر جهت مسیر تردد در خیابانهای رودکی، خوش و قصرالدشت خیابان کارون نصرت و فرصت شیرازی.
 
2. راهکارهای جبرانی برای آسیبدیدگان
 - ساخت مجموعهی فرهنگی، ورزشی و... در محلهی نصرت و فضای بین خیابان جمالزاده و کارگر (روبهروی مسجد امینی)
- ارائهی خدمات شهرداری در محلات همجوار تونل (مانند فضاي سبز)
- بخشودن ماليات و عوارض شهرداری در محلات اصلی همجوار (به اندازهی طول دورهی ساخت تونل 29ماه).
- مسدود کردن انتهای کوچهها و خیابانهایی که به اتوبان چمران منتهی میشوند (برای جلوگیری از سرقت و افزایش امنیت ساکنان محل)؛ ایجاد عایق صوتی در کنار اتوبان چمران، ایجاد امکانات رفاهی و ورزشی در محلهی توحید.
- محلات سلسبیل و بریانک: طراحی در زمینهی دسترسی به تونل.
- احداث فضای سبز یا ورزشی در محله جمهوری باتوجه به قابیلتها و فرصتهای موجود: 1) فضای بین خیابان باستان و گلشن؛ 2) فضای بین خیابان گلشن شمالی و خیابان پدیدهی سابق؛ 3) فضای بین خیابان باستان و آذربایجان.
 
3. طراحی سیستم مدیریتی و نظارتی بر پروژه تونل
الف) تجهیز سیستم تهویهی هوای تونل: یکی از مهترین دلایل عدم استفاده از تونل توحيد براي سفر، «آلودگي هواي داخل تونل» عنوان شده است. پیشنهاد میشود با افزایش تعداد جتفنها و اگزوزفنها سیستم تهویهی هوای تونل تجهیز شود.
ب) تجهیز سیستم نجات اضطراری داخل تونل
ج) افزایش نظارت و کنترل پلیس راهنمایی و رانندگی و شهرداری بر ترافیک ورودی و خروجیهای تونل
د) تجهیز سیستم روشنایی تونل
 
 نتیجهگیری
برای حل معضل ترافیک شهر تهران اجرای طرحهای عمرانی و زیرساختی همچون گسترش شبکهی حملونقل مترو، اتوبوسهای تندرو در مسیرها و نقاط پرترافیک، همکاری مستمر و مؤثر نهادها و سازمانهای درگیر همچون معاونت ترافیکی شهرداری تهران، پلیس راهنمایی و رانندگی و... ضروری است.
یکی از اهداف مهم پروژه تونل دسترسی آسان شمال به جنوب در مسیر اتوبان نواب-چمران و کاهش ترافیک بوده است. اثرات مثبت پروژه برای ساکنان، کسبه، رانندگان و مسافران محلات اصلی همجوار تونل قابلتوجه نبوده است. مقایسهی اثرات منفی دورهی ساخت محلات همجوار و بهرهمند شدن مناطق شمالی و جنوبی موجب افزایش نابرابریهای اجتماعی و شکلگیری تضاد منافع گروهی شده است.
به بیان دیگر در اثر اجرای پروژه تونل توحید همهی شهروندان سهمی نسبتاً برابر از اثرات مثبت و منفی آن نبردهاند. بنابراین عدالت اجتماعی در بین شهروندان نادیده گرفته شده است. اکنون برای کاهش نابرابری در بین شهروندان و حرکت به سمت عدالت اجتماعی میباید مسئولین اقدامات اصلاحی و جبرانی مقالهی حاضر را مدنظر داشته باشند. درنهایت نویسنده معتقد است شهرداری تهران با «جبران خسارات واردهی دورهی ساخت» و «برطرف کردن نقایص فنی تونل بهویژه سیستم تهویهی هوا» و برطرف کردن مشکلات ترافیکی و دسترسیهای تونل خواهد توانست اثربخشی پروژهی تونل توحید را دوچندان نماید و زمینهی اعتمادسازی و جلب مشارکت شهروندان در پروژههای توسعهی شهری را فراهم سازد.
 
منابع و مآخذ:
1- پايگاه اطلاعرساني شركت بهينهسازي مصرف سوخت 11/5/89 www.ifco.ir
2- دفتر مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، گزارش نهایی «ارزیابی اثرات اجتماعی پروژه تونل توحید بر شهر تهران» 1389.
3- فاضلی، محمد (1389) «ارزیابی تأثیرات اجتماعی» زیر نظر ادارهکل مطالعات اجتماعی و فرهنگی شهرداری تهران، تهران، جامعهشناسان.
4- خبرگزاري فارس؛ اثرات زیستمحیطی پروژه تونل توحید بر شهر تهران. 19/7/ 1388.
5- شرکت مدیریت راهبردی ابنیه مهندسی (مرام) (1387)، «پروژه تونل توحید: گزارش ماهانه پیشرفت تونل توحید» معاونت فنی و عمرانی شهرداری تهران - سازمان مهندسی و عمران شهر تهران.
6- مرکز جامع مطالعات حملونقل ترافیک، (1386)، «مطالعات طرح هدایت ترافیک در زمان احداث تونل توحید»، مشاوره و هدایتکننده پروژه شهریار افندیزاده، کنترل کیفیت: پروژه مرتضی عراقی، مدیر پروژه: میترا رموک، مسئول پروژه مهندس قدیر پورهاشم. 
7- مركز اطلاعات علمي تخصصي حمل و نقل و ترافيك شهر تهران، 11/2/1388.
8- مركز پايش و مدلسازي آلودگي هواي تهران، خبرگزاري فارس 19/7/ 1388.
9- مقايسه عملکرد شيوههاي مختلف حملونقل و تأثير آن در انرژي، سازمان بهينهسازي مصرف سوخت، زمستان ١٣٨٢.
10- مصاحبه با ساکنین، کسبه، رانندگان و اعضای شورایاری محلات همجوار تونل (توحید، کوی نصر، آریاشهر، اسکندری جنوبی، جمهوری و دخانیات، نصرت، کشاورز غربی، سلسبیل شمالی و جنوبی)، در رابطه با اثرات تونل بر محلات در مرحله بهره برداری، تابستان 1389.

(منتشر شده در شماره ی 10 «مجله رستاک» l  شهریور 1396)
اردشیر بهرامی؛ دانش آموخته دكتراي تخصصي جامعه‌شناسي مسائل اجتماعي ايران
.چاپ مطلب
تونل توحید اثرات اجتماعی راهکارها دکتر اردشیر بهرامی
تعداد دفعات مشاهده شده : 82
نظر شما
عکس کد
Show another codeکد جدید